Nemrut'un Ölümü: Bir Sinek İnsanın Beynini Yiyebilir mi? | 2. Kısım
Sinek Beyni Yiyebilir mi?
Net bir şekilde belirtmek gerekir ki; bir sivrisineğin insanın burnundan girip bütün hâlde beynine ulaşması ve beyni "yemesi" anatomik olarak mümkün değildir. Bununla birlikte teolojik açıdan bakıldığında Kur’an-ı Kerim’de veya sahih hadislerde Nemrut’un bu şekilde öldüğüne dair herhangi bir bilgi de bulunmamaktadır. Bu konudaki dramatik anlatımların büyük çoğunluğunun İsrailiyat kaynaklı olduğunu tekrar edelim.
Peki Nemrut gerçekte nasıl ölmüş olabilir? Bu konuda da net bir şey söylememiz mümkün değildir çünkü elimizde yeterli tarihsel veri yoktur. Bu durumda ancak ihtimallerle hareket edebiliriz. Bunun için de bazı tıbbi senaryolara başvurmamız gerekecektir.
1. Koku Sinirleri ve Enfeksiyon Yolu: Bir sinek fiziksel olarak beyne geçemese de patojenlerin yayılımı konusunda literatürde bazı teorik tartışmalar mevcuttur. İnsanın burun tavanında delikli bir kemik yapısı bulunur ve koku sinirlerimiz bu bölgeden geçer. Bazı patojenlerin bu koku sinirlerini kullanarak beyne ilerleyebileceği teorik olarak tartışılmış bir ihtimal olsa da bilimsel derlemeler bunun beyin enfeksiyonları için yaygın bir yol olduğuna dair kanıtların zayıf olduğunu göstermektedir. Bakteriyel menenjit gibi tablolar için klasik çerçeve, daha çok kan yoluyla yayılımı veya kafatası travması gibi risklerdir.
2. "Miyazis" Vakaları: Tıp literatüründe Miyazis (Myiasis) olarak bilinen hastalıklar gerçektir ve sinek larvalarının (kurtçukların) canlı insan dokusunu istila etmesiyle ilgilidir. Bazı sinek türleri burun gibi açıklıklara yumurta bırakabilir ve ciddi doku hasarı yapabilir. Ancak larvalar genellikle bulundukları dokuda kalır, vücutta dolaşmazlar. Nazal miyazisin çok ağırlaşıp kafa içindeki bölgelere ilerlemesi nadir de olsa görülebilen bir durumdur.
Bu gibi nadir lokal enfeksiyonların ilerlemesi durumunda günümüzde çok iyi bilinen ölümcül bir hastalığa, yani Bakteriyel Menenjite zemin hazırlaması da bir ihtimaldir.
Sinek Vızıltısı mı, Nörolojik Yankı mı?
Menenjit; beyni saran zarların iltihaplanması sonucu ortaya çıkan; klasik tablosunda ateş, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, bilinç değişikliği ve nöbet gibi belirtilerle seyreden ciddi bir enfeksiyondur. Özellikle bakteriyel menenjit saatler içinde ölümle sonuçlanabilir.
Menenjit sonrasında veya ilişkili komplikasyonlar arasında işitme sorunları ve kafa içinde çınlama (tinnitus) da görülebilir. Bu hadisede bahsedilen "Nemrut’un beyninde duyduğu sinek vızıltısı" detayını gerçek bir sinek sesi değil de enfeksiyonun yarattığı nörolojik bir çınlama veya sancıya bağlamak mümkündür.
Tokmak Darbeleri: Tedavi mi, İnfaz mı?
Anlatının en çarpıcı detayı, Nemrut’un kafasındaki vızıltıyı ve acıyı dindirmek için hizmetçilerine kafasına tokmakla vurdurmasıdır. Modern tıp bu tür davranışları genel bir "Paradoksal Rahatlama" veya "Karşıt Uyaran" (Counter-irritation) kavramıyla değerlendirir.
Nörolojideki Ağrıda Kapı Kontrol Teorisi (Gate Control Theory of Pain) de bununla ilgilidir. Bu teoriye göre; dışarıdan gelen dokunma ve basınç sinyallerini (tokmak darbesi) ileten sinir lifleri, içeriden gelen ağrı sinyallerini ileten liflerden daha kalındır ve daha hızlı çalışır. Böylece hızlı giden dokunma/basınç sinyalleri, omurilikteki "kapıları" kapatarak yavaş gelen ağrı sinyallerinin beyne ulaşmasını anlık olarak baskılayabilir.
Ancak güncel tıp literatürü, ağrı algısının klasik teorinin sunduğundan daha karmaşık olduğunu göstermektedir. Bu nedenle efsanedeki bu davranış; kesin ve basit bir mekanizmadan ziyade, ağrının karşı uyaranla kısmen bastırılması ve dokunsal girdinin ağrı algısını modüle etmesi çerçevesinde yorumlanabilir. Günümüzde şiddetli migren atağı geçiren bazı hastaların, çaresizlikten kafalarını duvara vurma veya başlarını sıkıca bağlama isteği duyması da benzer bir dürtüsel yönelim olarak görülebilir.
Sonuç
Toparlamak gerekirse; halk anlatısındaki şekliyle bir sineğin burnundan girip beyni yemesi tıbben gerçekçi görünmemektedir. Bununla birlikte, böcekler veya sinek larvalarıyla ilişkili bazı ağır enfeksiyonlar teorik olarak ciddi nörolojik tablolara yol açabilir. Efsanedeki böcek/sinek temasının Miyazis gibi nadir vakalarla sadece uzak ve teorik bir benzerliği olabilir.
Asıl muhtemel senaryo, acıya dayanamayıp kafasına vurdurduğu şiddetli darbelerin kafatası kırıklarına, beyin sarsıntısına veya beyin kanamasına yol açmış olmasıdır. Yani tarihsel bir ironi olarak; Nemrut'un acıdan kurtulmak için seçtiği acımasız tedavi yöntemi, esasında onun asıl celladı olmuş olabilir.
Bir Uyarı: Her şeye rağmen böyle bir olay, yani bir sivrisineğin Nemrut’un burnundan girip beynine ulaşması İlahi Kudret açısından zor veya imkânsız değildir. Allah dilerse bir sivrisineği bir kulunun burnundan sokup kulaklarından da çıkarabilir, beynine yerleştirip öldüre de bilir. Ancak biz meseleyi kudret dairesinde değil hikmet dairesinde yani sebepler planında ele almayı daha uygun gördük. Bu nedenle bu yazılanların modernist İslam ekolüyle veya bilimsel tefsir yöntemiyle bir ilgisi yoktur.
Ayrıca, bu hadisenin dinimizle ilgili temel meselelerden bir tanesi olmadığı unutulmamalıdır. Nemrut’un ölüm şekli ayet veya hadislerde net bir şekilde anlatılmaz. Bu nedenle söz konusu anlatıda gerçek bir bilgi yanlışı olsa bile, bu durumun inancımıza dair soru işareti oluşturmasının rasyonel bir yönü olmayacaktır.