8 dk.
20 Kasım 2026
Dünyevi Amaçlarla Dua Etmek-gorsel
Youtube Banner
Yazı Boyutu:

Dünyevi Amaçlarla Dua Etmek

Soru: Bediüzzaman hazretleri bir eserinde ibadetlerin ve duanın asıl sebebinin ilahi emir, neticesinin ise Allah’ın rızası olduğunu, onların faydalarının ve meyvelerinin uhrevi olduğunu fakat asıl hedef ve gerçek sebep olmamak ve kasten istenilmemek şartıyla dünyaya ait faydaların da olabileceğini, bu sırrı anlamayanların Evrad-ı Kudsiye veya Cevşen gibi duaların faydalarından bazılarını asıl gaye niyet ederek okumaları halinde o faydaları göremediklerini, göremeyeceklerini ve görmeye de hakları olmadığını söylüyor.

 

Ancak bizler Celcelûtiye veya Cevşen gibi duaları okurken bir kısım maddi ihtiyaçlarımızın görülmesini de talep ediyoruz. Burada zahiren saf ihlas görünmüyor. Bu çelişkiyi nasıl giderebiliriz?

 

Cevap: Burada aslında bir çelişki yoktur. Çünkü duada dünyevi bir şey istemek ile bir ibadeti dünyevi bir faydaya ulaşmanın aracı hâline getirmek ayrı şeylerdir. Birincisi caizdir; Bediüzzaman hazretlerinin eleştirdiği ise ikincisidir.

 

Önce birinci meseleyi, yani dünyevi bir maksatla dua etmenin caiz olduğunu delilleriyle görelim.

 

Deliller:

- Hz. Süleyman'ın mülk için dua etmesi: “Rabbim! Beni bağışla. Bana, benden sonra kimsenin ulaşamayacağı bir mülk/hükümranlık bahşet! Şüphesiz sen çok bahşedicisin!” (1)

 

-  Hz. Eyyub'un sıhhat için dua etmesi: “Rabbim! Zarar bana dokundu. Sen ise merhametlilerin en merhametlisisin!” (2)

 

- Hz. Zekeriya’nın evlat ve nesil istemek için dua etmesi: “Rabbim! Beni yalnız başına bırakma, sen varislerin en hayırlısısın!” (3)

 

Bu dualarla Kur'an, dünyevi maksatlarla dua etmenin caiz olduğunu açıkça göstermiştir. 

 

Şimdi de hadislerden delillere bakalım:

 

“Sizden herkes, ihtiyaçlarının tamamını Rabbinden istesin; hatta kopan ayakkabı bağına varıncaya kadar istesin.” (4)

 

Bu hadis, dünyevi şeylerin de duada istenmesini teşvik ediyor.

 

Ayrıca Efendimiz'in (sas) sahabeye öğrettiği, Kütüb-i Sitte'de de defaatle geçen:

  • Borcun ödenebilmesi için (5),
  • Hastalıktan şifa bulmak için (6),
  • Fiziksel ağrılar için (7),
  • Öfke patlamaları için (8)

 dualar dünyevi şeylerin istenebileceğini göstermiştir.

 

Üstelik Efendimiz’in (sas) Hz. Enes bin Malik (ra) için mal ve evlatta bolluk duası etmesi (9), Hz. Abdurrahman bin Avf (ra) için yine bereket duası etmesi (10), Hz. Sa'd b. Ebî Vakkas için sıhhat duası etmesi (11), Hz. Ali (ra) hastayken onun için şifa duası etmesi gibi durumlar (12) gösteriyor ki dünyevi şeylerin istenmesi caizdir.

 

Yine sahabe, tâbiîn ve İslam âlimlerinden nakledilen maddi ferahlık, iç huzuru ve hastalıklardan şifa gibi maksatlara yönelik dualar da dünyevi ihtiyaçlar için dua etmenin İslam geleneğinde meşru görüldüğünü destekleyen bir unsur olarak karşımızda durmaktadır.

 

Peki Bediüzzaman hazretleri bunları bilmemekte midir?

 

Elbette hayır.

 

Öncelikle Bediüzzaman Hazretlerinin bu konudaki ibarelerini tam haliyle okuyalım:

 

“Ubûdiyet (kulluk), emr‑i İlâhî’ye ve rızâ‑yı İlâhî’ye bakar. Ubûdiyetin dâîsi (gerektiren sebebi) emr‑i İlâhî ve neticesi rızâ‑yı Hak’tır. Semerâtı ve fevâidi (faydaları) uhreviyedir. Fakat ille‑i gâiye (asıl sebep) olmamak, hem kasten istenilmemek şartıyla, dünyaya ait faydalar ve kendi kendine terettüp eden (sonuç olarak ortaya çıkan) ve istenilmeyerek verilen semereler, ubûdiyete münâfî (aykırı) olmaz. Belki zayıflar için müşevvik (teşvik edici) ve müreccih (tercih ettiren sebep) hükmüne geçerler. Eğer o dünyaya ait faydalar ve menfaatler o ubûdiyete, o virde veya o zikre illet (asıl sebep, maksat) veya illetin bir cüzü (parçası) olsa, o ubûdiyeti kısmen iptal eder. Belki o hâsiyetli (özellikli, bazı özellikleri olan) virdi akîm bırakır, netice vermez.

 

İşte bu sırrı anlamayanlar, meselâ, yüz hâsiyeti ve faydası bulunan Evrâd‑ı Kudsiye-i Şah-ı Nakşibendî’yi veya bin hâsiyeti bulunan Cevşenü'l‑Kebîr’i, o faydaların bazılarını maksûd‑u bizzat (asıl maksat, esas gaye) niyet ederek okuyorlar. O faydaları göremiyorlar ve göremeyecekler ve görmeye de hakları yoktur. Çünkü o faydalar, o evratların illeti olamaz ve ondan, onlar kasten ve bizzat istenilmeyecek. Çünkü onlar fazlî bir sûrette, o hâlis virde talepsiz terettüp eder (aslî maksat olarak istenmeden ortaya çıkar). Onları niyet etse, ihlâsı bir derece bozulur. Belki ubûdiyetten çıkar ve kıymetten düşer.

 

Yalnız bu kadar var ki, böyle hâsiyetli evrâdı okumak için, zayıf insanlar bir müşevvik ve müreccihe muhtaçtırlar. O faydaları düşünüp, şevke gelip, evrâdı sırf rızâ‑yı İlâhî için, âhiret için okusa zarar vermez. Hem de makbûldür.

 

Bu hikmet anlaşılmadığından, çoklar, aktâbdan ve selef‑i sâlihînden mervî olan faydaları görmediklerinden şüpheye düşer, hattâ inkâr da eder.” (13)

 

Bu pasajdaki özellikle “ille-i gâiye”, “maksud-u bizzat” ve “talepsiz terettüp” kavramlarına dikkat ettiğimizde Üstad hazretlerinin ne demek istediği daha iyi anlaşılacaktır.

 

Bediüzzaman’ın burada bahsettiği şey, “Dünyevi talep için dua etmeyin.” demek değildir. Ancak “O dualara terettüp eden dünyevi faydalar asıl gaye edinilerek okunmasın.” manasındadır.

 

Bir misal verelim:

 

İki farklı Müslüman düşünün. İkisi de Cevşen okumaya niyet etsin.

 

A kişisi Cevşen'in ne olduğunu, Allah'ın güzel isimleriyle yapılan bir münacat olduğunu bilsin. Cevşen okurken Allah'ın isimlerini tefekkür etmeyi, O'na yönelmeyi ve O'nun rızasını kazanmayı esas alsın. Aynı zamanda bir hastalığı bulunduğu için Allah'tan şifa da istesin.

 

B kişisi ise bir sohbette veya internette “Cevşen okursanız şifa bulursunuz.” benzeri bir söz işitmiş olsun. Cevşen'in mahiyetini pek bilmeden, yalnızca hastalığından kurtulmak için okumaya karar versin. Okurken Allah'ın isimleri üzerinde düşünmesin, O'na kulluk etme şuurunu önemsemesin. Aklında yalnızca hastalığının iyileşmesi ve Cevşen'i bir an önce bitirmek bulunsun. Böylece Cevşen okumayı, Allah'ın rızasını gözeterek yerine getirdiği bir kulluk olmaktan çıkarıp yalnızca beklediği dünyevi sonuca ulaşmanın aracı hâline getirsin.

 

Bediüzzaman hazretlerinin burada eleştirdiği husus B kişisinin tavrıdır. Ancak bunun sebebi, B kişisinin şifa istemesi değildir. Asıl mesele, Cevşen okumayı yalnızca şifa elde etmenin bir aracı olarak görmesi ve ibadetin esas gayesi olan Allah'ın rızasını geri plana atmasıdır.

 

Halbuki A kişisi de şifa istemektedir. Fakat bunu yaparken Allah'ın kulu olduğunun şuurundadır. Cevşen'i öncelikle bir kulluk ve münacat olarak okumakta, şifa talebini de bu kulluk şuuru içerisinde Allah'a arz etmektedir.

 

Dolayısıyla iki kişi arasındaki fark, birinin dünyevi bir ihtiyacı bulunup diğerinin bulunmaması değildir. İkisi de aynı hastalıktan şikâyetçi olabilir, ikisi de Allah'tan şifa isteyebilir. Ancak biri ibadetini Allah'ın rızasını gözeterek yaparken diğeri ibadeti yalnızca dünyevi bir netice elde etmenin vasıtası hâline getirmiştir.

 

Elbette “dünyevi fayda”, “niyet” ve “kasıt” gibi kavramlar her insanın iç dünyasında farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Bununla birlikte insan, kendi niyetini sorgulayarak ibadetindeki asıl maksadı anlayabilir ve ibadetini daha ihlaslı yapmaya gayret edebilir.

 

Önemli olan, dua ederken kime yöneldiğimizin şuurunda olmak, Allah karşısındaki aczimizi bilmek ve O'nun rızasını gözetmektir. Bu şuur muhafaza edildiği sürece kaybolan bir eşyayı bulmak, şifaya kavuşmak, borçtan kurtulmak veya istenilen üniversite bölümünü kazanmak gibi her türlü meşru dünyevi talep için dua edilebilir ve bu tür duaların edilmesi güzeldir.

 

İlgili risalede geçen “maksud-u bizzat”, “ille-i gâiye” ve “illet” gibi kavramlar bu ayrımı anlamak açısından önemlidir. Bu kavramlar, bağlam içerisinde bir işin asıl gayesini, yapılma sebebini ve esas maksadını ifade etmektedir. Bediüzzaman'ın üzerinde durduğu husus, ibadetin esas gayesinin Allah'ın rızası olması gerektiğidir.

 

Yine “talepsiz terettüp” kavramı da kritik öneme sahiptir. Bu kavram, ibadetle birlikte kişinin özellikle hedeflemediği bazı faydaların ortaya çıkabileceğini ifade eder.

 

Örneğin bir insan Allah Teâlâ'nın isimlerini içeren Cevşen'i baştan sona huşu ile okuyabilir. Ardından, özellikle talep etmediği hâlde bir hastalığından şifa bulabilir, maddi bir sıkıntıdan kurtulabilir veya başka bir nimete kavuşabilir.

 

Ancak bu faydalar ibadetin zorunlu sonuçları değildir. Allah'ın lütfuyla ortaya çıkabilecek neticelerdir. Dolayısıyla kişi, bunları Cevşen okumanın asıl sebebi ve amacı hâline getirmemelidir.

 

Netice olarak Allah'tan dünyevi ihtiyaçlarımızı istemek ihlasa aykırı değildir. Bilakis insanın aczini ve ihtiyaçlarını bilerek Rabbine yönelmesi de bir kulluktur.

 

Ancak bir ibadeti yalnızca elde edeceğimiz dünyevi faydaya indirgemek, o ibadetin asıl gayesi olan Allah'ın rızasını kazanma arzusunu gölgede bırakabilir.

 

Dipnotlar:

(1) Sâd, 35.

(2) Enbiyâ, 83.

(3) Enbiyâ, 89.

(4) Tirmizî, Daavât, 149.

(5) Ebû Dâvûd, Salât 367; Buhârî, Daavât 36.

(6) Buhârî, Merdâ 20, Tıb 38; Müslim, Selâm 46-49.

(7) Müslim, Selâm 67; Ebû Dâvûd, Tıb 19.

(8) Buhârî, Edeb 76; Müslim, Birr 109.

(9) Buhârî, Daavât 26; Müslim, Fezâilü's-Sahâbe 141-144.

(10) Buhârî, Büyû‘ 1; Müslim, Nikâh 79.

(11) Buhârî, Cenâiz 36, Merdâ 13; Müslim, Vasiyyet 8.

(12) Tirmizî, Daavât 112; Ahmed b. Hanbel, Müsned.

(13) Bediüzzaman Said Nursî, Lem'alar, On Yedinci Lem'a, İkinci Mesele.