Yetişkinlerde İsim Değişince Kulağa Ezan Okunmalı mı?
Soru: Yetişkin bir bireyin kulağına tekrar ezan ve kamet okunarak isim değişikliği yapılabilir mi? Örneğin, adı "İbrahim" olan bir kişinin ismine ekleme yapılarak "İbrahim Ahmet" konulabilir mi? Bu şekilde değiştirilen bir isim Allah katında geçerli olur mu ve dinen caiz midir?
Cevap: İslam dininde "Allah katında geçerli veya geçersiz isim" şeklinde özel bir şekilsel şart ya da sınıflandırma bulunmamaktadır. Dini açıdan asıl önemli olan kullanılan ismin anlamının güzel olması ve İslam inancına, ahlakına aykırı bir mana taşımamasıdır.[1]
Dolayısıyla, yetişkin bir kimsenin kendi isteğiyle ismini değiştirmesi veya ismine yeni bir isim eklemesi (örneğin İbrahim iken İbrahim Ahmet yapması) dinen caizdir. Ancak isim verilirken kulağa ezan ve kamet okunması yalnızca yeni doğan bebekler için bazı hadislere dayanarak yapılan bir uygulamadır.[2] Yetişkin birinin ismini değiştirirken kulağa ezan veya kamet okumak, kurban kesmek gibi sabit bir sünnet veya merasim yoktur. Nitekim Peygamber Efendimiz (sas) kötü çağrışımları olduğu veya putlara kulluk gibi manaları olduğu gerekçesiyle isimlerini değiştirdiği sahabilere böyle bir merasim yaptırmamıştır.[3] Bu nedenle yetişkin bir bireyin isim değişikliğinde kişinin yeni ismini çevresine duyurması ve bu isimle çağrılmaya başlanması dinen yeterlidir.
Bununla birlikte, günümüz şartlarında ismin geçerli olabilmesi ve sosyal hayatta, resmi işlemlerde herhangi bir karışıklığa veya mağduriyete yol açmaması için asıl yapılması gereken hukuki yollara başvurmaktır. Bu nedenle, isim değişikliği yapmak isteyen kişinin Nüfus Müdürlüğüne başvurarak veya gerekli hukuki süreçleri (dava vb.) işleterek bu değişikliği resmiyete dökmesi uygun olan yöntemdir.
Dipnotlar:
[1] Hz. Peygamber’in (sas) isim koymadaki hassasiyeti ve tavsiyesi için bkz. "Sizler kıyamet günü kendi isimlerinizle ve babalarınızın isimleriyle çağrılacaksınız; öyleyse isimlerinizi güzel yapın." (Ebû Dâvûd, Edeb, 61 [4948]; Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, 5/194). İsnadında kopukluk olduğu (zayıf olduğu) belirtilen bu genel ilke, isimlerin güzelliğine dair daha sağlam hadislerle de desteklenmektedir. Nitekim Hz. Peygamber (sas), "Allah’a en sevimli isimler Abdullah ve Abdurrahman’dır" buyurarak bu konudaki hassasiyeti vurgulamıştır (Müslim, Âdâb, 2 [2132]; Ebû Dâvûd, Edeb, 61 [4950]).
[2] Yeni doğan bebeğin sağ kulağına ezan okunmasına dair rivayetler için bkz. Ebû Dâvûd, Edeb, 107 [5105]; Tirmizî, Edâhî, 16 [1514] (bu rivayetler için hasen/sahih değerlendirmeleri mevcuttur). Sol kulağa kamet okunması ise Beyhakî'nin Şu‘abü'l-Îmân (8252–8255) adlı eserindeki rivayetlere dayanmaktadır ve kamet kısmının sıhhati muhaddislerce daha ziyade zayıf/ihtilaflı görülmüştür. Yine de sağ kulağa ezan, sol kulağa kamet okunması İslam geleneğinde bebeğe ilk dini telkin olarak güzel bir âdet şeklinde kabul görmüş ve uygulanagelmiştir. Ancak bunun yetişkinler için uygulanması gerektiğine dair hiçbir dini dayanak yoktur.
[3] Hz. Peygamber (sas), Allah'tan başkasına kulluk ifade eden veya olumsuz anlamlar/kötü çağrışımlar taşıyan isimleri güzel anlamlı isimlerle değiştirmiştir. Örneğin; isyankâr anlamına gelen "Âsiye" ismini "Cemîle" (Müslim, Âdâb, 14 [2139a]), zorluk/sertlik anlamına gelen "Hazn" ismini "Sehl" (Ebû Dâvûd, Edeb, 62 [4956]) ve "Berre" ismini "Zeyneb" (Buhârî, Edeb, 108) olarak değiştirmiştir. Bu değişiklikler sırasında ezan, kamet veya kurban kesmek (akika vb.) gibi herhangi bir ritüel uyguladığına dair bir kaynak bulunmamaktadır.